Đối với những người yêu rượu vang thực thụ, không gì gây thất vọng hơn việc bước vào một nhà hàng sang trọng và bắt gặp chiếc ly dày cộp, rẻ tiền, kiểu đại trà đặt sẵn trên bàn. Đó thường là dấu hiệu đầu tiên cho thấy trải nghiệm rượu vang tại đây sẽ khó có thể đạt đến sự chỉn chu mong đợi.
Hình dáng và chất liệu của ly đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hương vị và cảm nhận khi thưởng rượu. Một chiếc ly pha lê hay ly làm từ thủy tinh borosilicate – với vành mỏng, cấu trúc thanh thoát – không chỉ giúp mỗi ngụm rượu trở nên tinh tế và dễ chịu hơn. Chất liệu cao cấp này cũng sở hữu khả năng khúc xạ ánh sáng tuyệt vời, tạo nên hiệu ứng lấp lánh đầy mê hoặc và góp phần nâng tầm trải nghiệm thưởng rượu.
Loại vang trung bình trong một chiếc ly chất lượng, có phong cách, hình dáng và kích thước phù hợp sẽ mang lại ấn tượng tốt hơn nhiều so với loại vang hảo hạng được phục vụ trong chiếc ly không phù hợp, khiến hương vị trở nên nhạt nhẽo.
Monica Townsend, chuyên gia rượu vang (sommelier) tại nhà hàng Brass, New York, đã quá quen với những câu hỏi xoay quanh sự khác biệt giữa các dáng ly. “Tôi luôn khuyến khích khách tự mình trải nghiệm: hãy thử rót cùng một loại vang vào ly nhựa, cốc cà phê, hay bất kỳ kiểu ly nào có sẵn,” cô chia sẻ. “Và điều thú vị là phiên bản ngon nhất luôn là phiên bản được rót vào chiếc ly được thiết kế chuyên biệt cho giống nho hoặc phong cách vang. Chúng tôi cũng thường đưa ra lời khuyên tương tự và không ngại thực hành: Sẵn sàng rót cùng một loại rượu vào nhiều loại ly khác nhau để khách có thể cảm nhận sự khác biệt một cách rõ rệt và thuyết phục nhất.”
Các loại ly cho việc thưởng vang tại gia
Nếu không gian không phải là vấn đề và bạn thường xuyên thưởng thức nhiều loại vang, từ các dòng mới đến những chai vintage lâu năm, thì việc sở hữu đa dạng loại ly chưa bao giờ là thừa. Trên thị trường hiện nay có nhiều dòng ly chuyên biệt cho từng giống nho, và nếu bạn thực sự sử dụng chúng, thì không có lý do gì để ngần ngại. Tuy vậy, với phần lớn các gia đình, chỉ cần hai đến ba kiểu ly cơ bản là đã đủ để đáp ứng nhu cầu, bởi hầu hết chúng đều có thể linh hoạt sử dụng cho nhiều dòng vang khác nhau.
Tại Brass, dù có đến 5 kiểu ly khác nhau, sommelier Nic Garcia, đồng nghiệp của Townsend, cho rằng 2 loại là đủ cho nhu cầu sử dụng tại gia: ly đa năng (all-purpose, hay AP) và ly Burgundy. Ly đa năng có hình dáng khá giống ly vang trắng truyền thống, với phần bầu trung bình và vành ly hơi thon lại so với điểm rộng nhất của thân ly. Trong khi đó, ly Burgundy sở hữu bầu lớn, tròn đầy và phần miệng thu hẹp rõ hơn, đôi khi hơi loe nhẹ ở đỉnh.
Garcia giải thích “Ly AP rất linh hoạt, gần như có thể sử sụng cho mọi loại vang, trong khi ly Burgundy lý tưởng cho vang từ giống nho Pinot Noir và Chardonnay, thậm chí có thể thay thế decanter hoặc ly Bordeaux để khai mở hương vị cho các dòng vang body đầy đặn.”
Còn chiếc ly thứ ba tùy thuộc vào loại vang bạn thường thưởng thức tại nhà. Nikki Ledbetter, giám đốc rượu tại nhà hàng 53 ở Midtown Manhattan, yêu thích mẫu Extreme Cabernet của Riedel — một kiểu ly Bordeaux lớn, vì có thể dùng cho Syrah, Merlot và các dòng vang đỏ đậm của Ý như Aglianico. Emily Chen. Sommelier tại La Compagnie Wine Bar, khu Flatiron (New York), thì gợi ý kiểu ly như Ravenscroft Crystal Scotch Snifter để thưởng thức các dòng vang ngọt hoặc vang cường hóa như Port, Sauternes hay Tokaji.
Công dụng của ly vang lớn
Ly vang lớn, bất kể hình dáng ra sao, không chỉ tạo ấn tượng trên bàn tiệc mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao trải nghiệm thưởng thức. Với khoảng cách lớn từ miệng ly đến bề mặt rượu, những chiếc ly này hoạt động tương tự như một bình decanter — cho phép rượu “thở” và tương tác với oxy trước khi thưởng thức. Ledbetter giải thích: “Chúng giúp vang tiếp xúc với không khí, từ đó làm nổi bật những tầng hương tinh tế hoặc ẩn sâu bên trong.”
Emily Chen cho biết thêm: “Lượng không khí trên bề mặt vang cho phép hương thơm có đủ thời gian và khoảng trống để bung tỏa, đồng thời lưu lại trong ly lâu hơn.”
Garcia mô tả quá trình đó với Robb Report: “Ly có dung tích lớn tạo điều kiện để vang ‘thở’ và ‘lắng đọng’ hương vị trong suốt quá trình thưởng thức. Ly lớn giúp người thưởng vang dễ dàng xoay ly để oxy tiếp xúc nhiều hơn với vang và làm bật lên các tầng vị. Phần miệng ly sẽ giữ lại những hương vị đó, đưa đến khứu giác và vị giác khi bạn nhấp rượu.”
Chọn ly nhỏ, vì sao?
Có vẻ như hầu hết các loại rượu vang sẽ ngon hơn khi được phục vụ trong ly lớn, nhưng những chiếc ly thấp và nhỏ cũng có công dụng riêng. “Những chiếc ly thấp với phần bầu hẹp sẽ tôn vinh được cấu trúc và body dày dặn của vang,” Townsend chia sẻ.
Emily Chen giải thích rằng với thiết kế như vậy, bất kỳ khuyết điểm nào trong rượu – như dư lưu huỳnh, oxy hóa nhẹ, hay dư men Brettanomyces – cũng sẽ nhanh chóng “bay hơi” nhờ tiếp xúc trực tiếp với không khí. Hơn nữa, ly nhỏ còn mang đến trải nghiệm hương thơm sống động tức thì. “Điều này đặc biệt hữu ích khi thưởng thức Champagne, các dòng vang từ loại nho trồng ở vùng địa chất núi lửa trên các đảo tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, hay vang từ vùng núi cao của Ý,” chuyên gia này chia sẻ cùng Robb Report.
Garcia lại ưu ái những chiếc ly bầu ngắn và hẹp, chẳng hạn như ly vang trắng, ly Chardonnay, hoặc ly AP, đặc biệt cho những loại vang trắng tươi mát, nhẹ nhàng, và ngon nhất khi thưởng thức lạnh, như Riesling hay Pinot Grigio. Anh lý giải rằng lượng rượu ít trong ly giúp duy trì được độ lạnh suốt quá trình thưởng thức, không như ly lớn có thể khiến rượu ấm nhanh theo nhiệt độ phòng. Chuyên gia này cũng thích dùng ly nhỏ cho các dòng vang ngọt có axit và lượng đường cao như Sauternes hay các loại vang cường hóa như Port và Sherry, vốn thường được thưởng thức với lượng nhỏ.
Ly Champagne có thực sự cần thiết?
Nếu gần đây bạn thưởng thức Champagne hoặc vang sủi ở đâu đó không phải là sảnh tiệc, có thể bạn sẽ nhận ra hầu như không còn ai dùng ly Champagne dáng flute hẹp.
Monica Townsend chia sẻ với Robb Report rằng mặc dù ly flute “giữ bọt tốt hơn” và vẫn có sẵn theo yêu cầu tại Brass, nhưng nhà hàng ưu tiên sử dụng ly đa năng để giữ trọn vẹn tầng hương của vang sủi. Còn tại nhà hàng 53, sommelier Nikki Ledbetter dùng ly Riesling White Glass của Schott Zwiesel cho Champagne. Cô cho rằng loại ly này lớn hơn ly flute, nhưng lại hẹp hơn ly đa năng, giúp làm nổi bật mùi vị trái cây, thảo mộc và hoa một cách tinh tế. Ngoại lệ duy nhất là Champagne vintage lâu năm. Với loại vang này, Emily Chen dùng ly Bordeaux thân lớn để đẩy nhanh quá trình tỏa hương.
Ly không chân thì sao?
Ngoài yếu tố thẩm mỹ, ly có chân còn có công dụng giúp tay bạn không tiếp xúc trực tiếp với bầu ly, từ đó tránh làm vang ấm lên do nhiệt độ cơ thể. Vì thế, ly không chân sẽ phù hợp với vang đỏ (thường không ướp lạnh) hơn vang trắng (thường được phục vụ lạnh), và dùng bữa tại bàn hơn là tiệc đứng.
Ly không chân lý tưởng cho các bữa tiệc và sự kiện ngoài trời – nơi có thể có gió gây ra việc ngã đổ ly. Hiện có nhiều thương hiệu cung cấp các dòng ly không chân cao cấp, mỏng nhẹ, thích hợp cho dùng bữa ở sân hiên hoặc ngoài vườn.
Những thương hiệu nổi trội
Trong nhiều năm, những loại ly pha lê thủ công (và giờ đây cả ly sản xuất bằng máy) tốt nhất thường đến từ các nhà sản xuất của Áo như Riedel và Zalto, hoặc Đức như Spiegelau, Schott Zwiesel. Tuy nhiên, các sản phẩm của thương hiệu mới nổi Glasvin, được thiết kế tại New York và sản xuất tại Trung Quốc, cũng đang dần khẳng định vị thế.
Đây đều là những thương hiệu phổ biến tại các nhà hàng đạt sao Michelin trên khắp thế giới và trong giới những người sành vang. Tất cả các loại ly này đều có thể rửa bằng máy có chế độ dành cho đồ sứ và pha lê. Một điểm trừ nhỏ của ly pha lê thân cực mỏng là chân ly rất mảnh, dễ gãy nếu rửa và lau khô bằng tay.
