Paris chưa bao giờ thiếu bảo tàng. Điều khó hơn là tạo ra một nơi chốn đủ khác biệt để người ta muốn bước vào, và đủ linh hoạt để không bị cũ đi sau vài mùa triển lãm. Đó là lý do Fondation Cartier pour l’art contemporain – tổ chức nghệ thuật đương đại gắn liền với Cartier – quyết định rời bỏ không gian nhà kính mang tính biểu tượng để chuyển sang địa điểm mới ngay Place du Palais-Royal.
Đó là một tòa nhà Haussmann thanh lịch, từng là trung tâm mua sắm, nay được tái sinh thành một không gian lý tưởng cho nghệ thuật đương đại. Nhưng nếu kiến trúc di sản của Paris thường gợi sự cố định, thì Fondation Cartier lại chọn đặt vào đó một thứ trái ngược: một cấu trúc có thể biến đổi. Và người được trao nhiệm vụ ấy không ai khác ngoài Jean Nouvel.
Với Fondation Cartier, Jean Nouvel không chỉ là kiến trúc sư. Ông là một mối quan hệ kéo dài bốn thập kỷ – người từng tạo nên công trình kính trong suốt hoàn thành năm 1994, nơi trở thành một tuyên ngôn về ánh sáng và sự minh bạch. Nhưng Nouvel hiểu rất rõ: Place du Palais- Royal không cho phép lặp lại một biểu tượng cũ.
Thay vì tái tạo sự “trong suốt tuyệt đối” như trước, Nouvel “chuyển” tính đột phá vào bên trong. Ông không muốn tạo ra một thiết kế cố định, mà tạo ra một cấu trúc giống như một thiết bị, có thể thay hình đổi dạng theo từng ý tưởng triển lãm. Tham vọng ấy phù hợp với tinh thần của Fondation Cartier – nơi luôn coi nghệ thuật là thứ đang diễn ra, chứ không phải thứ được đóng khung.
Trái tim của điểm đến mới là một đại sảnh được khoét rỗng, sở hữu gần 70.000 feet vuông không gian triển lãm – lớn hơn hơn năm lần so với địa điểm cũ. Nhưng điều đặc biệt nằm ở hệ thống năm “bệ thang máy” có thể nâng – hạ, cho phép chia tầng, tạo mặt bằng, dựng cấu trúc và thay đổi luồng di chuyển theo cả chiều dọc lẫn chiều ngang. Nói cách khác: mỗi triển lãm không chỉ là thay tác phẩm, mà có thể “tái thiết kế” toàn bộ trải nghiệm không gian. Giám tuyển và nghệ sĩ được trao quyền tạo ra “tòa nhà Jean Nouvel của riêng họ” mỗi kỳ trưng bày. Và đó cũng là cách Fondation Cartier xây dựng bản sắc: không cạnh tranh với Louvre hay những bảo tàng bách khoa, mà tập trung vào “khoảng giữa” – giữa các thể loại, giữa các ngành, giữa nghệ thuật và thiết kế, và giữa nghệ thuật thị giác và trải nghiệm.
