[Cà phê sáng] Rexhep Rexhepi: Người chế tác thời gian

Hành trình của ông trong ngành đồng hồ quả rất đặc biệt. Khoảnh khắc bước ngoặt nào đã định hình nên triết lý của ông trên cương vị một nghệ nhân đồng hồ độc lập?

Thành thật mà nói, với cá nhân tôi, không có một khoảnh khắc nào mang tính quyết định tuyệt đối. Bởi trên thực tế, triết lý của tôi được hình thành theo thời gian, qua những trải nghiệm nối tiếp nhau, hơn là từ một bước ngoặt đơn lẻ. Triết lý ấy được nuôi dưỡng qua những cuộc trò chuyện dài, những lần trao đổi, những giai đoạn hoài nghi, sự khám phá và nhiều khoảnh khắc khác nữa.

Mỗi khoảnh khắc ấy – có khi rất tinh tế, có khi lắng sâu – đều góp phần hun đúc nên triết lý của tôi. Chúng dạy tôi sự kiên nhẫn, nuôi dưỡng niềm trân trọng sâu sắc với nghề thủ công truyền thống, và dẫn lối để tôi theo đuổi một con đường mang tính cá nhân, độc lập hơn.

Theo nghĩa đó, Atelier Akrivia và Rexhep Rexhepi không phải là kết quả của một thời khắc mang tính quyết định, mà là thành quả tự nhiên của một hành trình được tạo nên bởi nhiều dấu mốc theo thời gian.

Phần lớn tác phẩm của ông đều có sự cân bằng giữa nghệ thuật chế tác đồng hồ cổ điển và những tiết tấu hiện đại. Tôi tự hỏi, làm sao để ông quyết định lúc nào cần tôn vinh truyền thống, lúc nào cần “thách thức” chính nó?

Với tôi, mọi thứ luôn bắt đầu từ sự trân trọng sâu sắc dành cho những gì đã được kết tinh trong quá khứ. Nền tảng của ngành đồng hồ là vô cùng phong phú, và cho đến hôm nay vẫn tiếp tục dẫn lối cho cái cách mà chúng tôi làm việc trong xưởng.

Nhiều quy trình của Rexhep Rexhepi vẫn giữ tính truyền thống rất cao. Chẳng hạn, chúng tôi chế tác bộ vỏ đồng hồ bằng những phương pháp cổ điển, tương tự cách người ta thực hiện 40 hay 50 năm trước. Điều đó cũng đúng với những công đoạn thủ công khi hoàn thiện mặt số tráng men grand feu hay sự tỉ mỉ trong nghệ thuật hoàn thiện theo kiểu truyền thống.

Đồng thời, với kinh nghiệm và quá trình học hỏi, chúng tôi cũng cần tạo nên những thiết kế phù hợp với xu hướng thời cuộc. Để tạo nên những cỗ máy vừa mang vẻ thẩm mỹ vượt thời gian, vừa hiện đại, chúng tôi tìm đến những yếu tố đương đại với màu sắc mới mẻ hơn.

Vấn đề không nằm ở chỗ đặt truyền thống trong thế đối lập với sự đổi mới, mà là dung hoà cả hai – vừa tôn trọng, vừa đổi mới quá khứ – nhằm tạo nên những chiếc đồng hồ thuộc về hiện tại nhưng vẫn đề cao giá trị lịch sử.

Với độ dày chỉ 9,7 mm, RRCHF là một trong những mẫu đồng hồ chronograph mỏng nhất trên thị trường.

Chiếc Rexhep Rexhepi Chronograph Flyback (RRCHF) vừa ra mắt là mẫu đồng hồ bấm giờ in-house đầu tiên mang tên ông. Nó cho phép ông biểu đạt điều gì mà các mẫu chronograph trước đây chưa làm được?

Mỗi chiếc đồng hồ của tôi luôn là một hình thức biểu đạt, là bước tiến tiếp theo trên hành trình cá nhân với tư cách một nghệ nhân đồng hồ độc lập. Tôi không xem chronograph là sự thoát ly khỏi xu hướng đồng hồ time-only (chỉ dành để báo thời gian) như trước đây, mà là sự tiếp nối mang tính tự nhiên.

“Khi bắt đầu một chiếc đồng hồ mới, tôi luôn khởi đầu từ con số không.”

Mỗi cỗ máy thời gian mà tôi tạo ra đều đại diện cho một bước tiến mới, và qua mỗi chiếc, tôi lại học hỏi thêm, tinh luyện thêm, đồng thời đào sâu hiểu biết cũng như thực hành tay nghề thủ công của chính bản thân mình, trong cả kỹ thuật lẫn cách cảm nhận về cái đẹp. Đó là một quá trình đem lại nhiều niềm vui và những bài học giá trị.

Khi bắt đầu một chiếc đồng hồ mới, tôi luôn khởi đầu từ con số không. Đó là cơ hội để thử nghiệm, thử thách bản thân và khám phá những ý tưởng mới.

Tôi nhận ra rằng, để có được chất lượng và tính nhất quán mà mình mong muốn, điều thiết yếu là phải vận dụng càng nhiều chuyên môn càng tốt trong chính nội bộ của mình. Ngày nay, với các xưởng chế tác nằm trong khu phố cổ Geneva, mô hình này cho phép chúng tôi làm việc với sự độc lập và tính nhất quán cao độ.

Điều đó mang đến sự tự do để theo đuổi tầm nhìn của mình một cách trọn vẹn hơn, và tiếp cận mỗi tạo tác mới – như RRCHF – với sự cam kết tuyệt đối dành cho sự biểu đạt và tinh tế.

RRCHF ra mắt với hai phiên bản. Một phiên bản sở hữu vỏ bạch kim, mặt số “xanh bão tố” cùng dây da xám nhạt; phiên bản còn lại mang vỏ vàng hồng, mặt số đen và dây da màu taupe.

Với mẫu đồng hồ RRCHF, chronograph đóng vai trò tâm điểm thay vì tính năng thứ yếu. Đây có phải là tuyên ngôn có chủ đích về xu hướng của đồng hồ cơ ngày nay?

Một yếu tố quan trọng với tôi là mọi người có thể nhanh chóng hiểu rõ chiếc đồng hồ này, và tôi cảm thấy thông điệp đó đã được đón nhận tích cực.

Ngay từ đầu, ý định của tôi là đặt chronograph vào vị trí trung tâm của chiếc đồng hồ, cả về chức năng lẫn bản sắc thị giác. Đây là ý tưởng nhất quán trong quá trình chế tác.

Điều đó khiến tôi tập trung rất nhiều vào tỷ lệ cũng như tính tổng hoà về thẩm mỹ. Mọi chi tiết đều được cân nhắc kỹ lưỡng. Chẳng hạn, các kim đều có thiết kế riêng biệt, trong đó kim chronograph được nhấn mạnh một cách có chủ đích.

Tôi muốn chúng nổi bật một cách tự nhiên, bởi về bản chất, đây trước hết là một chiếc chronograph, rồi sau đó mới là chiếc đồng hồ chỉ báo thời gian.

Với mẫu đồng hồ RRCHF, chronograph chính là tâm điểm về cả công năng lẫn giá trị thẩm mỹ.

Ông nổi tiếng với sự cầu toàn trong việc hoàn thiện đồng hồ. Theo ông, Haute Horlogerie nên khởi đầu từ độ chính xác, yếu tố thẩm mỹ hay cảm xúc?

Ban đầu, tôi luôn sử dụng cách tiếp cận bằng việc phát triển bộ máy, bởi đó là điểm xuất phát tự nhiên của ngành đồng hồ truyền thống.

Tuy nhiên, theo thời gian, góc nhìn của tôi có phần thay đổi. Tôi dần trở nên nhạy cảm hơn với thẩm mỹ, với sự cân bằng và tính hài hòa của tổng thể chiếc đồng hồ. Ngày nay, quá trình sáng tạo thường khởi nguồn từ một hình dung về tỷ lệ và sự nhất quán trong thị giác. Mọi chi tiết khác sẽ được phát triển từ hình dung ấy.

Từ điểm khởi đầu ấy, việc phát triển bộ máy sẽ được tiếp nối, nhưng giờ đây đi kèm ràng buộc phải tôn trọng ý đồ thẩm mỹ và tính đối xứng ban đầu.

Thực lòng mà nói, tôi không tin có một quy tắc bất biến hay ranh giới rõ ràng nào xác định điểm khởi nguồn của Haute Horlogerie. Nó bộc lộ qua toàn bộ quá trình: từ độ chính xác, vẻ đẹp cũng như cảm xúc mà một tác phẩm có thể khơi gợi.

Trên hành trình của mình, tôi vẫn tiếp tục học hỏi, mài giũa cách tiếp cận và gìn giữ những kỹ thuật cũng như nguyên tắc mang tính nguyên bản với cá nhân tôi.

“Ngày nay, quá trình sáng tạo thường khởi nguồn từ một hình dung về tỷ lệ và sự nhất quán trong thị giác.”

Thế giới đồng hồ độc lập đang thực sự bùng nổ trong những năm gần đây. Ông xem đây là sự chuyển dịch lâu dài hay chỉ là xu hướng mang tính nhất thời?

Khi tôi bắt đầu từ 14 năm trước, bối cảnh rất khác. Mảng chế tác đồng hồ độc lập dĩ nhiên đã tồn tại, nhưng ít được biết đến như giai đoạn hiện nay. Nếu bạn hỏi liệu tôi có thuộc “thế hệ mới” hay không, tôi cũng không chắc lắm – đó là một hành trình bền bỉ, với nhiều thay đổi theo thời gian.

Ngành đồng hồ vốn dĩ luôn mang tính chu kỳ. Có những giai đoạn đầy hứng khởi và cực kỳ sôi động, rồi sau đó dần lắng xuống. Điều đó hoàn toàn tự nhiên, và tôi tin tương lai cũng sẽ tiếp diễn như vậy, với những thăng trầm như chúng ta từng thấy trong quá khứ.

Với cá nhân tôi, khi mọi thứ trở nên quá dễ dàng, tôi thường thận trọng hơn. Theo quan điểm của tôi, giá trị đích thực của ngành đồng hồ độc lập nằm ở sự bền bỉ, tính nhất quán, và khả năng duy trì sáng tạo cũng như niềm đam mê chân chính, tách biệt khỏi các xu hướng ngoài lề.

Nhìn về tương lai, di sản nào sẽ được ông lưu lại – không chỉ qua những chiếc đồng hồ, mà còn cho thế hệ nghệ nhân tiếp theo?

Tôi lớn lên ở Kosovo với những giá trị rất mạnh mẽ: lòng trung thành, sự tôn trọng và trách nhiệm với những người xung quanh – gia đình, bạn bè, hàng xóm…

Những nguyên tắc ấy luôn chảy trong tôi, và theo nhiều cách, tôi xem nghề đồng hồ như sự tiếp nối của lối tư duy ấy.

Trong nghề này, chúng ta học hỏi và kế thừa từ những người khác, được dẫn dắt và trưởng thành. Và rồi một cách tự nhiên, sẽ đến lúc bạn cảm thấy cần phải trao lại điều gì đó. Tôi thực sự tin rằng đây là một trong những mục đích quan trọng nhất của cuộc sống: tạo nên điều gì đó đủ ý nghĩa để một ngày nào đó có thể truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai.

Nếu nghĩ về di sản, đó không chỉ là những chiếc đồng hồ, mà còn là những gì chúng đại diện và những giá trị mang tính kế thừa.

Ở một khía cạnh nào đó, điều này giống như cách chúng ta mong nuôi dạy con cái thật tốt: bằng sự chăm sóc, tận tâm và chân thành. Tôi tiếp cận nghề đồng hồ với chính tinh thần trách nhiệm ấy. Nếu một ngày nào đó, thế hệ nghệ nhân mới có thể tìm thấy cảm hứng từ công việc hoặc hành trình của chúng tôi, thì tôi tin rằng chúng tôi đã tạo nên điều gì đó thực sự ý nghĩa.