Cơ duyên nào đã khiến anh chuyển hướng sự nghiệp từ một diễn viên nhạc kịch trên sân khấu Broadway thành một đạo diễn phim?
Cơ duyên đến từ một giấc mơ còn dang dở. Tôi từng muốn dựng một vở cải lương trên sân khấu nhưng không thể thực hiện được, nên đã nghĩ đến việc đưa cải lương vào điện ảnh. Tôi tin rằng phim ảnh có thể giúp cải lương tồn tại lâu dài hơn và đến với nhiều khán giả hơn. Từ đó, tôi bắt đầu tự học làm phim ngắn, viết kịch bản, dựng và quay phim. Hành trình ấy kéo dài gần 10 năm, từ lúc manh nha ý tưởng cho đến khi phim điện ảnh đầu tay Song Lang ra đời.
Trong hành trình sáng tạo, điều gì ở anh không thay đổi, dù môi trường sống, ngôn ngữ và thị trường điện ảnh đã nhiều lần dịch chuyển?
Tôi nghĩ đó là sự kiên trì, kỷ luật và lòng kiêu hãnh của người nghệ sĩ. Đây không phải kiêu ngạo, mà là sự tự trọng nghề nghiệp. Chính sự kiêu hãnh ấy giúp tôi giữ được kỷ luật trong các lựa chọn sáng tạo, không dễ thỏa hiệp, cũng không lo lắng hay chùn bước khi phải đối mặt với trở ngại và sự bất định vốn luôn tồn tại trong công việc nghệ thuật.
Bên cạnh đó, có lẽ còn là một chút lãng mạn và hài hước trong tính cách. Tôi thường nhìn thấy sự hài hước, và điều đó giúp tôi giữ được sự nhẹ nhõm cũng như cân bằng trên hành trình sáng tạo.
Anh có cho rằng mình là người hoài niệm không? Hay đó chỉ là cách anh đối thoại với hiện tại bằng ký ức?
Từ nhỏ, tôi đã bị cuốn hút bởi đồ đạc, vật dụng cũ, những thứ đã từng có một đời sống trước đó, đặc biệt là những vật mang trong mình dấu ấn lịch sử. Sau này, khi có cơ hội đi nhiều nơi trên thế giới, tôi vẫn luôn bị hấp dẫn bởi những thị trấn, thành phố cổ, những không gian mang nhiều lớp ký ức và giá trị lịch sử hơn là những nơi hiện đại, hào nhoáng. Càng trưởng thành, tôi càng trân trọng những ký ức cũ, đồng thời cũng rất ý thức về việc mình đang sống và tạo ra những ký ức mới có giá trị cho chính mình trong hiện tại. Có lẽ, với tôi, hoài niệm không phải là quay lưng với hiện tại, mà là một cách để đối thoại sâu sắc hơn với nó.
Nếu không làm điện ảnh, anh nghĩ mình sẽ là một người như thế nào trong đời sống thường nhật?
Vẫn mơ mộng, lãng mạn, đúng bản chất của một cung Song Ngư. Và chắc chắn vẫn là một người làm nghệ thuật. Dù ở hình thức nào, cuộc sống của tôi cũng sẽ xoay quanh sáng tạo như một điều tất yếu.Có thể tôi sẽ tiếp tục con đường diễn xuất trên sân khấu nhạc kịch. Khoảng thời gian rảnh hiếm hoi còn lại, tôi sẽ dành cho những thực hành sáng tạo cá nhân như nhiếp ảnh. Điện ảnh, với tôi, là một ngã rẽ không được định sẵn từ đầu, mà đến như một cơ duyên. Nhưng nhu cầu sáng tạo thì chưa bao giờ thay đổi, bất kể tôi đang ở vị trí nào.
Quán Kỳ Nam tiếp tục là một bộ phim chậm, lặng và giàu nội tâm. Anh có lo lắng khi biết nhịp phim này không dễ chiều lòng số đông?
Với tôi, điều quan trọng nhất là phải xác định rất rõ mục đích ngay từ đầu. Nếu tôi làm phim với mong muốn đạt doanh thu trăm tỷ, tôi sẽ phải chạy theo thị hiếu khán giả, từ đề tài cho đến phong cách thể hiện, để phù hợp với số đông. Điều đó hoàn toàn hợp lý.
Nhưng khi tôi đã xác định chỉ làm phim vì có những câu chuyện thôi thúc phải kể, đủ cảm hứng để theo đuổi đến tận cùng, chỉ làm vì dự án đó có ý nghĩa đặc biệt riêng với mình, thì tôi không có lý do gì để phải băn khoăn về những tiêu chí khác. Tôi là người khá kiên định, và không có thói quen hỏi ý kiến quá nhiều người. Tôi luôn biết rằng cuối cùng mình vẫn sẽ làm điều mình muốn làm. Nếu có sai hoặc thất bại, thì tôi chấp nhận đó sẽ là bài học của riêng tôi.
Tại sao anh lại lựa chọn bối cảnh Sài Gòn thập niên 1980 cho Quán Kỳ Nam?
Bởi câu chuyện này chỉ có thể tồn tại một cách hợp lý trong bối cảnh thập niên 1980, với những đặc thù rất riêng về xã hội, chính trị và tâm lý con người. Nó không thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào khác.
Mặt khác, có lẽ sau Song Lang, tôi vẫn chưa thật sự thỏa mãn với trải nghiệm “trở về tuổi thơ” của mình. Quán Kỳ Nam cho phép tôi được một lần nữa sống lại những ký ức ấy, đồng thời đưa vào những chi tiết mà trước đây tôi chưa có dịp thể hiện.
Sài Gòn thập niên 80 cũng là một giai đoạn rất đặc biệt của đất nước, nhưng lại hiếm khi được tái hiện trong điện ảnh. Có lẽ, trong vô thức, tôi lo sợ rằng nếu không cố gắng lưu giữ, một ngày nào đó những ký ức ấy sẽ dần bị lãng quên. Điều này phần nào được phản ánh khi phim ra mắt, bởi tôi khá bất ngờ khi nhận ra rằng rất nhiều khán giả, không chỉ khán giả trẻ, có hiểu biết khá mơ hồ và hạn chế về giai đoạn này.
Nhân vật Su trong Quán Kỳ Nam có phải là một phần ký ức của anh — hình ảnh của chính anh ở tuổi 13, khi lần đầu rời quê hương để bước đến một vùng đất mới?
Không. Tôi may mắn hơn Su rất nhiều. Tôi có một tuổi thơ đầy đủ tình yêu thương từ gia đình và chưa bao giờ phải đối diện với sự thiếu thốn về vật chất. Từ nhỏ, tôi lại được bố mẹ khuyến khích và tạo điều kiện để tiếp cận văn học, âm nhạc, phim ảnh… , những điều nuôi dưỡng đời sống tinh thần của tôi.
Hành trình rời quê hương của tôi cũng hoàn toàn khác. Tôi được ra đi cùng gia đình, và nơi tôi đến cũng là nơi có rất nhiều người thân yêu, ruột thịt. Còn Su phải dấn bước vào thế giới mới cùng những con người hoàn toàn xa lạ. Ở khía cạnh đó, Su can đảm và mạnh mẽ hơn tôi rất nhiều.
Nếu có một điểm đồng cảm giữa tôi và Su, thì đó chính là đời sống nội tâm, một cậu bé có chiều sâu cảm xúc và sự trưởng thành đến sớm hơn tuổi đời của mình.
Khi một bộ phim không đạt doanh thu như kỳ vọng, nhưng được giới chuyên môn đánh giá cao, cảm xúc thật sự của anh là gì?
Tôi không buồn. Với tôi, “buồn” trong trường hợp này dễ mang cảm giác than thân trách phận. Tôi không thích điều đó. Ngay từ đầu, tôi đã hiểu rõ bộ phim này nằm ở đâu trong phổ thị hiếu của khán giả Việt. Tuy nhiên, tôi có thất vọng. Thất vọng không phải vì doanh thu, mà vì tôi từng kỳ vọng thị trường điện ảnh, đặc biệt là tư duy phát hành và hệ thống rạp, sẽ có sự tiến bộ hơn so với bảy năm trước. Tôi không cần sự ưu ái hay đối xử đặc biệt, nhưng tôi cần sự công bằng trong một cuộc chơi. Và hệ quả của điều này không chỉ dừng lại ở một bộ phim hay một cá nhân, mà còn ảnh hưởng đến những nhà làm phim khác theo đuổi những hướng đi tương tự, đến sự đa dạng của điện ảnh Việt, và cuối cùng là quyền lựa chọn của khán giả.
Anh mong khán giả nhớ điều gì nhất sau khi đã xem Quán Kỳ Nam?
Thật lòng mà nói, đây là điều chưa bao giờ xuất hiện trong đầu tôi khi thực hiện bất kỳ dự án nghệ thuật nào. Động lực duy nhất khiến tôi theo đuổi một tác phẩm luôn xuất phát từ một thôi thúc rất rõ ràng bên trong rằng tôi cần phải làm điều đó. Người xem có thể cảm nhận, suy diễn hay rút ra bất cứ điều gì họ muốn. Đó là quyền hoàn toàn của họ.
Sau Quán Kỳ Nam, kế hoạch sắp tới của anh sẽ là gì?
Với Quán Kỳ Nam, tôi vẫn còn khá nhiều công việc phải tiếp tục, từ hành trình liên hoan phim cho đến kế hoạch phát hành quốc tế sau đó. Song song với đó, tôi cũng đang ấp ủ một vài dự án điện ảnh mới. Bước quan trọng tiếp theo vẫn là tập trung toàn lực cho kịch bản, bởi với tôi, chỉ khi kịch bản thực sự chín muồi thì mới có thể nghĩ đến việc bước vào giai đoạn sản xuất.
Đôi nét về LEON QUANG LÊ
Đạo diễn Leon Quang Lê, tên thật là Lê Nhật Quang, sinh ra tại Tp. Hồ Chí Minh. Đến năm 13 tuổi, anh cùng gia đình sang Mỹ định cư và theo đuổi nghệ thuật từ rất sớm. Trước khi làm phim, Leon được đào tạo và biểu diễn nhạc kịch tại New York, từng xuất hiện trên sân khấu Broadway. Anh trở về Việt Nam vào năm 2008 với mong muốn gắn kết văn hoá bản sắc với nghệ thuật kể chuyện điện ảnh. Năm 2018, Leon đánh dấu sự nghiệp với vai trò đạo diễn bằng phim điện ảnh đầu tay Song Lang, tôn vinh nghệ thuật cải lương.
Năm 2025, Leon Quang Lê chính thức trở lại điện ảnh sau thời gian vắng bóng với tác phẩm Quán Kỳ Nam, một bộ phim đậm chất nghệ thuật được quay hoàn toàn bằng phim nhựa 35mm, tái hiện Sài Gòn xưa qua câu chuyện tình yêu và sự hi sinh, với sự tái xuất của diễn viên Đỗ Thị Hải Yến và tiếp tục hợp tác cùng Liên Bỉnh Phát.
