Theo các số liệu gần đây, thị trường nghệ thuật Nhật Bản đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ. Một nghiên cứu do Cơ quan Văn hóa Nhật Bản phối hợp với Art Basel thực hiện cho thấy, thị trường này đã tăng 11% trong giai đoạn 2019–2023, vượt xa mức tăng trưởng toàn cầu chỉ 1%. Động lực ấy hiện hữu rõ nét trong chuyến du lịch đến Nhật Bản gần đây của tác giả bài viết. Tại đây, những truyền thống thủ công lâu đời đóng vai trò nền tảng trong làn sóng nghệ thuật đương đại đang dần định hình.
Những khoản đầu tư quy mô vào không gian công cộng trên khắp đất nước càng củng cố tham vọng văn hóa ấy. Kiến trúc sư đoạt giải Pritzker, Tadao Ando, là người thiết kế Bảo tàng Nghệ thuật Mới Naoshima, khai trương vào tháng 5 năm ngoái, hướng tầm nhìn ra những đảo nhỏ biệt lập của Biển nội địa Seto. Trong khi đó, Tokyo sắp đón thêm MoN Takanawa: The Museum of Narratives, là một không gian trưng bày nghệ thuật đương đại kết hợp khu vườn tầng thượng trồng các loài thực vật bản địa. Công trình được bao bọc bởi tầng tầng lớp lớp cây xanh, các sân hiên mở, cùng khu ngâm chân kiểu onsen trên tầng sáu với tầm nhìn mở rộng ra đường chân trời.
Hành trình của người viết bắt đầu với Museum of Art (MOA) tại thị trấn biển Atami, cách Tokyo khoảng hai giờ lái xe hoặc chỉ 30 phút bằng Shinkansen. Bảo tàng tọa lạc trên vách đá cao hơn 270 mét nhìn ra Thái Bình Dương. Để vào không gian trưng bày của MOA, khách tham qua sẽ đi qua chuỗi thang cuốn phát sáng nằm dưới mái vòm oculus với hiệu ứng thị giác như kính vạn hoa.
Bộ sưu tập của bảo tàng bao gồm phòng thưởng trà dát vàng thế kỷ 16 được phục dựng và tác phẩm phù điêu bằng đồng của Antoine Bourdelle, từng được sử dụng cho nhà hát Théâtre des Champs-Élysées, Paris. Đặc biệt, kiến trúc kính và đá vôi của khu atrium đủ khiến chuyến đi trở nên xứng đáng, chưa kể sân hiên nhìn ra vịnh Sagami và quầy bánh của đầu bếp đạt chuẩn Michelin Toshi Yoroizuka. Chiếc bánh mousse cassis với sung khô và lá vàng được phục vụ trên đĩa sơn mài của nghệ nhân Murose Kazumi, là minh chứng cho sự giao thoa giữa ẩm thực và nghệ thuật. Phía sau bảo tàng, khu vườn rộng hơn 20 hecta mở ra với vườn mận, đồi phủ hoa đỗ quyên và rừng tre cao vút, tạo cảm giác như bước vào một “thánh đường” của thiên nhiên.
Trở lại Tokyo, chúng tôi ghé thăm teamLab Planets, không gian nghệ thuật số nhập vai đang thu hút đông đảo du khách. Trải nghiệm sẽ gồm việc lội chân trần qua làn nước ấm, hay bước vào căn phòng gương với những khối cầu mềm mại như những chiếc bánh mochi. Ngoài khu vườn rêu với những tấm gương hình bầu dục mang lại cảm giác siêu thực khá ấn tượng, tổng thể trải nghiệm tại đây lại khiến người viết vừa choáng ngợp, vừa hụt hẫng, giống như một buổi hòa nhạc đông đúc tại một sân vận động. Tuy nhiên, sức hút của mô hình này là không thể phủ nhận, bởi teamLab vừa có thêm 1 chi nhánh mới với tên gọi teamLab Biovortex Kyoto vào năm ngoái.
Theo gợi ý của nhiếp ảnh gia Matt Dutile, người viết tiếp tục đến Kanazawa – thành phố ven biển phía tây, được xem là thủ phủ thủ công mỹ nghệ của Nhật Bản. Chỉ mất hai tiếng rưỡi bằng Shinkansen, nơi đây là điểm đến yêu thích của giới trẻ sáng tạo với các boutique độc đáo, từ cửa hàng nước hoa Phaeton Fragrance House đến không gian trưng bày thiết kế Bắc Âu Pippurikera. Các cửa hàng gốm xuất hiện khắp nơi, phản ánh danh tiếng của Kanazawa trong nghệ thuật dát vàng và đồ sứ cao cấp.
Trái tim nghệ thuật của thành phố nằm ở 21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa. Đây là một công trình kiến trúc tối giản, hình tròn với tường kính bao quanh, trưng bày tác phẩm của các nghệ sĩ đương đại như Tsuno Seiran. Chỉ cách đó vài bước chân là một trong những khu vườn đẹp nhất Nhật Bản, Kenrokuen, với cây xanh, hồ nước và dòng suối đan xen, tạo nên khung cảnh tĩnh lặng đầy thi vị.
Người viết lưu trú tại Kumu Kanazawa, khách sạn 47 phòng được Michelin Guide đề xuất. Không gian phòng lưu trú khá nhỏ và tối, tạo cảm giác như đang trong một kho lưu trữ các tác phẩm nghệ thuật. Tuy nhiên, những bộ pijama được xếp gọn như phong thư trong khu tiện ích, các tác phẩm nghệ thuật ở mỗi tầng, nổi bật là The Fall của Atskui Takamoto và bữa sáng đầu năm với những tờ quẻ tsujiura mang lời chúc may mắn có từ thời Edo là sự “cứu cánh” ấn tượng cho toàn bộ trải nghiệm tại Kumu Kanazawa.
Trong nghệ thuật cũng như trong cuộc sống, chính những chi tiết nhỏ bé lại là điều đọng lại lâu dài nhất.
